“Cố gắng thể hiện mình theo những gì tốt nhất loài người từng làm được và mang những điều đó vào những gì bạn đang làm…” - Đó là triết lý tinh hoa của Steve Jobs, thủ lĩnh của hãng máy tính Apple.

Tốt hơn, nhiều hơn. Đó là công thức thời thượng để duy trì những ý tưởng mới ngày nay. Nó nhấn mạnh tới một loại chủ nghĩa bình quân thời Internet, thứ chủ nghĩa tán dương “trí tuệ đám đông” và “sáng tạo mở”.

Nhét tất cả những đóng góp đó vào trong một cái hộp số, kết quả sẽ là một trí tuệ tập thể, người ta dạy chúng ta như vậy trong những cuốn sách và các nghiên cứu học thuật.

Nhưng, Apple lại là một nhà máy sáng tạo được xây dựng kỹ càng bởi Steve Jobs từ khi ông trở về nắm quyền vào năm 1997. Steve đã tìm ra một mô hình sáng tạo khác, hướng tới và dựa vào cá nhân và tinh hoa chứ không phải số đông.

Hướng tiếp cận này phản ánh trong sản phẩm mới nhất Ipad, chiếc máy tính bảng dự định sẽ trở thành một thiết bị thay đổi sân chơi.

Nó có thể nổi bật hoặc chìm nghỉm nhưng rõ ràng Ipad mang thị hiếu và quan điểm của Mr Jobs. Ipad được đóng dấu đỏ bằng khẩu hiệu marketing đặc trưng của Apple: Hãy nghĩ khác.

Apple thể hiện một “mô hình sáng tạo lãng tử”, đó là nhận định của nhà quan sát John Kao, chuyên gia tư vấn cho các tập đoàn và chính phủ về sáng tạo.

Trong mô hình này, có một mối liên hệ chặt chẽ giữa cá tính của người lãnh đạo và những gì được sáng tạo ra. Những bộ phim được nhào nặn bởi các đạo diễn siêu sao là những ví dụ, từ Vertigo của Alfred Hitchcock tới Avatar của James Cameron.

Tại Apple, có một mối tương đồng giữa lãnh tụ nhóm thiết kế tối cao, Mr Jobs và những sản phẩm của công ty. Từ máy tính tới điện thoại cầm tay, các sản phẩm của Apple nổi tiếng vì thời thượng, mạnh mẽ và dễ sử dụng.

Tất cả đều là những sản phẩm được thiết kế để cắt bỏ mọi sự phức tạp một cách có ý thức chứ không theo kiểu nhồi nhét mọi thứ có trong đầu nhà thiết kế vào sản phẩm, một hội chứng khiến cho sản phẩm công nghệ trở nên nặng nề mà người ta vẫn gọi bằng cái tên “loạn chức năng”.

“Điều làm nên chất lượng của Apple là sự giản dị trong thiết kế.” Nhà dự báo công nghệ và tư vấn ở Silicon Valley Paul Saffo cho biết.

Sự giản dị đó thể hiện rõ ràng trong phong cách cá nhân của Mr Jobs. Áo đen cổ lọ, quần bò không thắt lưng và đôi giày thế thao, Jobs luôn luôn như vậy.

Trong căn nhà của mình ở Palo Alto mấy năm trước, Jobs từng thú nhận rằng ông thích những không gian gọn gàng, rộng mở, thanh đạm và sau đó giải thích về những chiếc ghế gỗ thủ công hết sức đơn giản và tinh tế trong phòng.

Đó là những chiếc ghế được làm bởi George Nakashima, nhà thiết kết nội thất nổi tiếng trong thế kỷ 20 và là cha đẻ của phong trào thủ công ở Mỹ.

Những sản phẩm vĩ đại theo Jobs là chiến thắng của thị hiếu. Ông giải thích thị hiếu là kết quả của sự học hỏi, quan sát và đắm mình trong văn hóa của quá khứ và hiện tại, của “sự cố gắng thể hiện mình theo những gì tốt nhất loài người từng làm được và mang những điều đó vào những gì bạn đang làm.”

Quan niệm của Jobs không phải là một triết lý thiết kế sản phẩm được sáng tạo bởi một Hội đồng hay được quyết định bởi những nghiên cứu thị trường. Các đồng nghiệp của Jobs cho biết công thức của ông chủ yếu dựa vào sự kiên nhẫn, kiên trì, niềm tin và bản năng.

Ông tham gia rất sâu vào những lựa chọn thiết kế cả phần cứng lẫn phần mềm, tất cả đều phải chờ đợi một cái gật đầu hay sự phủ quyết của ông. Mr Jobs tất nhiên là thành viên của một nhóm lớn tại Apple cho dù ông là lãnh đạo.

Thực chất, ông luôn thể hiện vai trò lãnh đạo ấy của mình. Trong khi lựa chọn những thành viên chủ chốt của nhóm, ông luôn tìm kiếm những yếu tố siêu vượt trội. Jobs nói rằng, một nhà thiết kế, một kỹ sư hay một nhà quản lý siêu đẳng thật sự phải là người không chỉ giỏi hơn 10%, 20% hay 30% so với người rất giỏi khác, mà phải hơn 10 lần.

Đóng góp của họ chính là những nguyên liệu thô để tạo ra một sản phẩm “AHA”, thứ sản phẩm khiến người sử dụng phải tư duy lại những quan niệm của họ về máy nghe nhạc hay điện thoại cầm tay.

“Sáng tạo thật sự trong công nghệ là những cú nhảy vọt lên phía trước, tiên đoán những nhu cầu không ai thực sự biết trước đó, sau đó tạo ra những khả năng tái định nghĩa lại các dòng sản phẩm. Steve Jobs đã làm được việc ấy.” David B.Yoffie, giáo sư trường kinh doanh Harvard nhận xét.

Thời gian là cần thiết để tạo ra những bước nhảy dài như vậy. Nhà khoa học máy tính hàng đầu Carver Mead ở Viện Công nghệ California từng nói: “Hãy lắng nghe công nghệ, hãy ghi nhớ những gì nó  nói với bạn.”

Không ai có thể phủ nhận Mr Jobs là nhà tiếp thị và trình diễn thiên phú, nhưng, ông cũng là một người lắng nghe công nghệ đầy kỹ năng. Ông gọi đó là “truy tìm những vector công nghệ mọi lúc”, để đánh giá xem khi nào thì một sáng tạo hấp dẫn sẵn sàng ra mắt thị trường. Tiến bộ công nghệ, giá cả phải chăng và nhu cầu khách hàng phải được kết hợp lại để tạo ra những sản phẩm bom tấn.

Sự thực là các nhà thiết kế và kỹ sư Apple đã bắt đầu làm Ipad từ nhiều năm, trình bày với Mr Jobs các mẫu thử định kỳ. Không cái nào trong số đó được duyệt cho tới sản phẩm gần đây nhất.

Nhiều nhà phê bình đã cho rằng Ipad là một canh bạc mà  Mr Jobs sẽ thua. Họ cho rằng chiếc máy tính bảng này định chiếm một thị phần không chắc chắn giữa Ipod và notebook với một cái giá không rẻ, từ 499 tới 829 đôla Mỹ.

Nhưng hãy nhớ lại khi iPod ra mắt năm 2001, người ta cũng đã từng cười và mỉa mai nó bằng cách nhại lại chữ viết tắt Ipod là “idiots price our devices” (giá ngu ngốc cho sản phẩm của chúng ta). Và cuối cùng thì chúng ta đều biết ai mới đáng bị chê cười.

Nếu chỉ cứ chăm chăm lo phục vụ người dùng nước ngoài theo kiểu có nải chuối, củ khoai nào ngon thì đem ra chợ, cái nào không ngon thì để ở nhà như tâm lí của người dân quê thì thị trường nước ngoài chưa thấy, chỉ thấy thị trường trong nước bỏ ngỏ cho những hàng hóa của nước khác tràn ngập.

Công ty Hàn Quốc và điện thoại Sfone

Trong một lần gặp khách hàng là một công ty Hàn Quốc tại Tp.HCM, khi họ đưa danh thiếp, tác giả bài viết này hơi ngạc nhiên khi thấy cả giám đốc lẫn phó giám đốc công ty đều sử dụng mạng điện thoại di động Sfone. Càng ngạc nhiên hơn nữa về khi nhìn Laptop của họ. Họ không dùng Macbook, HP, Sony Vaio hay những dòng Laptop quen thuộc dành cho doanh nhân mà loại họ dùng lại là Laptop Samsung.

Nhưng đó là chuyện cũ, giờ thì tác giả không còn ngạc nhiên về điều đó nữa. Tại thời điểm tác giả gặp hai người này, Sfone là một liên doanh giữa SPT và SK Telecom, một tập đoàn viễn thông của Hàn Quốc. Còn Samsung thì khỏi phải bàn cãi, vì bản thân thương hiệu này đã là một niềm tự hào của người Hàn Quốc trong suốt một thời gian dài. Dường như việc sử dụng sản phẩm của chính nước mình đã tạo nên một đặc trưng của người dân Hàn Quốc.

Honda Việt và Honda Thái

Người tiêu dùng Việt Nam không ai không biết đến hãng Honda. Honda không chỉ là một thương hiệu mà nó đã trở thành một danh từ người Việt dùng để đánh đồng với xe gắn máy. Đi mua chiếc honda, tiệm sửa xe honda….. Ngoài những yếu tố như bền, dễ sửa chữa, mẫu mã đẹp, tiết kiệm xăng….có một điều đáng nói đó là sự ổn định về mặt chất lượng của sản phẩm. Honda có rất nhiều nhà máy sản xuất, lắp ráp trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, người mua xe của Honda có hai lựa chọn là mua xe của Honda Việt Nam hoặc mua xe của Honda Thái lan.

Thông thường giá của Honda Thái sẽ cao hơn so với xe Honda Việt Nam. Điều gì đã tạo nên sự khác biệt này? Có phải xe của Honda Thái thì tốt hơn so với xe của Honda Việt Nam? Hai loại xe này về mặt tiêu chuẩn kĩ thuật là như nhau. Có nghĩa là khi xuất xưởng, mỗi chiếc xe phải đáp ứng những tiêu chuẩn do Honda đưa ra. Tiêu chuẩn này cho dù là Honda Thái hay Hoanda Việt Nam đều phải áp dụng. Sự khác biệt nếu có chỉ là những khác biệt rất nhỏ nhằm đáp ứng tốt hơn ngưởi tiêu dùng ở nước sản xuất ra sản phẩm. Điều này cũng tương tự như việc chúng ta uống Coca Cola. Cho dù sản phẩm này được sản xuất tại Việt Nam hay Hoa Kỳ hay bất kì nước nào khác thì khi uống cũng chỉ cảm nhận một hương vị duy nhất.

Nhưng trên thực tế, người tiêu dùng Việt vẫn thích xe của Honda Thái hơn. Tâm lí thích hàng ngoại của người tiêu dùng Việt không chỉ dừng lại ở xe máy mà nó còn lan rộng ra nhiều loại sản phẩm khác để có thể nói việc sử dụng hàng ngoại trở thành một cái “mốt” và tâm lí phổ biến.

Đầu Karaoke 5 số Ariang

Thêm một dẫn chứng khác. Ariang là một tên tuổi hàng đầu Việt Nam về đầu Karaoke 5 số. Về chất lượng thì khỏi phải bàn cãi. Thoạt nghe cái tên Ariang chúng ta cứ nghĩ rằng đây là một thương hiệu của Hàn Quốc. Thật ra đây là một sản phẩm của công ty cổ phần dịch vụ điện tử Phú Nhuận, một công ty hoàn toàn Việt Nam. Nhưng tên sản phẩm thì lại “Tây” 100%.

Nếu sản phẩm tốt thì sẽ được lựa chọn. Người tiêu dùng không có thời gian và cũng không cần phải quan tâm xem sản phẩm này của nước nào.

Bản thân doanh nghiệp Việt khi lấy một cái tên “Tây” thì họ sẽ có cái thuận lợi khi sản phẩm xuất khẩu và tiêu thụ tại nước ngoài. Đây là một ước mơ chính đáng và rất đáng trân trọng. Nhưng mặt khác, nếu nhìn một cách tổng thể việc lấy tên Tây như vậy, trong chừng mực nào đó dường như doanh nghiệp Việt chưa có ý thức xây dựng hình ảnh hàng Việt Nam trong lòng người Việt Nam.

Nói rộng ra, với tâm lí chuộng “ngoại” của người Việt, doanh nghiệp Việt cũng chạy theo con đường “Tây hóa” bằng những cái tên rất Tây để đáp ứng cho nhu cầu sính ngoại kia. Kết quả là người Việt vẫn thờ ơ với hàng Việt.

Tìm lối đi cho hàng Việt

10 năm trước An Phước là một cái tên còn rất xa lạ. Nhưng thời điểm này, An Phước là lựa chọn số 1 của những người làm văn phòng tại Tp.Hồ Chí Minh. Gắn liền với An Phước là một sản phẩm hoàn toàn Tây: Pierre Cardin. Từ chỗ chỉ là một đơn vị nhận gia công cho Pierre Cardin An Phước đã tiến một bước dài khi nhận nhượng quyền của Pierre Cardin. Không chỉ sản xuất sản phẩm này tại Việt Nam, An phước còn được lợi trong việc học hỏi bí quyết của một thương hiệu hàng đầu thế giới về may mặc và đem áp dụng vào chính An Phước.

Điều đáng nói bên cạnh người khổng lồ Pierre Cardin, An Phước đã có một vị trí vững mạnh trong lòng người tiêu dùng với một bộ mặt rất Việt. Trong vô vàn những sản phẩm may mặc của cả Việt Nam và nước ngoài, một cái tên An Phước rất Việt Nam không hề tỏ ra thua kém trong sự chọn của người tiêu dùng Việt.

Chúng ta mơ ước và muốn xây dựng thói quen sử dụng hàng Việt của người Việt trước hết bản thân doanh nghiệp Việt phải có một ý thức rất “Việt”. Bản thân việc đặt một cái tên rất “Tây” không có tính quyết định. Để người Việt trân trọng hàng Việt cũng tương tự như người Hàn ở đầu câu chuyện ít ra doanh nghiệp xứ ta phải có ý thức trân trọng người dùng Việt. Nếu chỉ cứ chăm chăm lo phục vụ người dùng nước ngoài theo kiểu có nải chuối, củ khoai nào ngon thì đem ra chợ, cái nào không ngon thì để ở nhà như tâm lí của người dân quê thì thị trường nước ngoài chưa thấy, chỉ thấy thị trường trong nước bỏ ngỏ cho những hàng hóa của nước khác tràn ngập. Âu đó cũng là việc doanh nghiệp trong nước nên cân nhắc.

Final Cut Pro là phần mềm biên tập và chỉnh sửa phim nổi tiếng của Apple, tại giải Oscar năm nay, có tới 9 trên tổng số 10 phim tài liệu được đề cử sử dụng phần mềm biên tập này. Điều đó phần nào cho thấy sự hiệu quả của Final Cut Pro so với các phần mềm làm phim khác.

Hình ảnh trong phim Nước Mắt Tỉnh Tứ Xuyên, một trong 10 phim được đề cử giải phim tài liệu hay nhất

Có tới 9 trên 10 phim (90%) ở hai hạng mục phim tài liệu hay nhất và phim tài liệu ngắn hay nhất sử dụng phần mềm biên tập của Apple. Theo một thống kê mới đây, Final Cut Pro chiếm tới 50% thị phần phần mềm biên tập và chỉnh sửa phim chuyên nghiệp trên thế giới. Một phim tài liệu còn lại tham gia đề cử giải Oscar năm nay không sử dụng Final Cut Pro vậy đội ngũ làm phim đã sử dụng phần mềm nào? Câu trả lời đó là bộ phim đó được thu và chỉnh sửa hoàn toàn trên iPhone 3GS. Như vậy, cả 10 bộ phim tài liệu đề cử giải Oscar năm nay đều sử dụng sản phẩm của Apple. Lễ trao giải Oscar năm nay sẽ diễn ra tại nhà hát Kodak, Mỹ vào ngày 8/3 (giờ Việt Nam).